|
Nekropolia w Sakkarze, rozciągająca się na obszarze ośmiu kilometrów kwadratowych, jest największa w całym Egipcie. Jest ona również z historycznego punktu widzenia najważniejsza, ponieważ spotykamy się tutaj ze wszystkimi głównymi dynastiami, od najstarszej I dynastii po Ptolemeuszów i dynastie perskie. Cmentarzysko szczyciło się szczególną opieką boga Soka-ra (stąd nazwa miejscowości), którego przedstawiano jako zieloną postać z głową jastrzębia.abu W centrum nekropolii znajduje się kompleks grzebalny Zosera, założyciela III dynastii. Wokół niego rozlokowały się inne piramidy i mastaby, charakterystyczne dla różnych epok. Nad całością dominuje gigantyczna tarasowa piramida Zosera. Aby docenić w pełni oryginalność i znaczenie tej piramidy, trzeba wyjaśnić, co się rozumie poprzez słowo "mastaba", które po arabsku oznacza "taras". Mastaby były grobowcami arystokracji i wyższych urzędników państwowych, budowanymi na planie prostokąta z lekko pochylonymi ku sobie ścianami. Faraon Zoser jako pierwszy zlecił architektowi budowę wielkiego kompleksu cmentarnego. Architekt ten, który nazywał się Imhotep i którego imię wyryto hieroglifami u podnóża posągu Zosera, stał się dzięki temu pierwszym w historii znanym z nazwiska architektem. Jego arcydzieło sztuki budowlanej było pierwszą w świecie cmentarną piramidą. Imhotep zajmował się nie tylko architekturą. Równocześnie pełnił on urząd najwyższego kapłana i zyskał sławę jako znakomity lekarz. Był to człowiek tak genialny, że Grecy dwa tysiące lat później zaczęli czcić go jako boga pod imieniem Eskulapa. Na czym jednak polegał wynalazek Imhotepa? Otóż z początku zbudował on wielką mastabę, a następnie nakrył ją czterostopniową piramidą. Całość miała ostatecznie sześć tarasów na zachodniej części mastaby. Kilka stuleci później Sumerowie udoskonalili tę formę w swoich zikkuratach. Sześćdzie-sięciodwuipółmetrowego kolosa również pokrywały pierwotnie okładziny ze szlifowanego kamienia, które dzisiaj całkowicie zniknęły. Obok piramidy widnieją pozostałości czegoś, co nazywało się "Domem Południowym". Dzisiaj są to jedynie dwie żłobione kolumny (bardzo przypominające kolumny doryckie), podtrzymujące niegdysiejszy portal z pięknym horyzontalnym fryzem o motywie świętych węzłów, które miały chronić przybytek w przyszłości (Fryz Chekerna).
Grobowce - mastaby
|
Mastaba Nebet, pochodząca z końca V dynastii, stanowi typowy przykład ze względu na rzadki styl zdobniczy w drugiej sali. Widzimy tutaj w pałacowym haremie (pomieszczeniu wydzielonym dla kobiet) samą królową, która przygląda się ceremonii składania darów, wąchając równocześnie kwiatek. Z kolei mastaba Uneferta pochodzi z VI dynastii. Tego, jak byśmy dzisiaj powiedzieli, premiera przedstawiono na płaskorzeźbie ściennej przy samym wejściu do mastaby jako starego człowieka spokojnie wkraczającego do wnętrza własnego grobowca. Bardzo interesująca jest dekoracja zachowana w mastabie księżniczki Idut. Grobowiec składa się z dziesięciu komnat, z których tylko pięć ozdobiono. Jeden z obrazków ukazuje dwóch skrybów przy pracy. Artysta, dbały o szczegóły, przedstawił ich piórniki, pudełka na farby, a nawet dwa dodatkowe pędzelki, które pisarczyk wetknął sobie za ucho.
Dzieli się ona na trzy części, stanowiące odrębne kwatery. Jedną przeznaczono dla właściciela o imieniu Meri lub Mera, drugą - dla jego żony Uatethethor, która była kapłanką bogini Hathor, a trzecią dla ich dzieci. Mastaba ta w pełni odpowiadała randze osoby, która - jak Mereruka - pełniła ważne funkcje publiczne w czasach VI dynastii. Szczególnie oryginalna w swych założeniach artystycznych jest scena ukazująca polowanie i łowienie ryb. Rośliny i zwierzęta swobodnie rozłożone na całej wolnej powierzchni dzieła wprowadzają bajkowy nastrój i noszą znamiona stylu fantastycznego. Mastaba pana Ti jest prawdopodobnie najładniejsza ze wszystkich. Ukończono ją już w 2600 r. p.n.e., kiedy Cheops przygotowywał się do budowy swojej Wielkiej Piramidy. Ti, małżonek księżniczki Nefrhotep, żył w czasach VI dynastii. Dzisiaj powiedzielibyśmy, że był nie lada personą. Zawiadywał on mianowicie wszystkimi inwestycjami faraona, był jego bliskim przyjacielem, zaufanym człowiekiem, kierującym budową piramid. Tak przynajmniej przedstawiono go w inskrypcji wyrytej na jego grobowcu. Płaskorzeźby z tej mastaby uważa się za najpiękniejsze przykłady sztuki Starego Państwa z powodu wyjątkowej ekspresji artystycznej oraz doskonałego wyważenia kompozycji. Szczególnie godną uwagi jest tu procesja kobiet, które z wdziękiem i elegan-cją niosą na głowach wysokie kosze. Memfis Memfis, czyli Mennof-Ra (wymawiane jako "Memfis" przez Greków), to starożytna stolica pierwszego "nómi", innymi słowy, prowincji Dolnego Egiptu. Herodot utrzymuje, że zostało ono założone przez Menesa, który zjednoczył obie części Egiptu. Dziś nie pozostało z Memfis nic prócz odrobiny ruin. Przepowiednia Jeremiasza, że "Memfis opustoszeje do ostatniego mieszkańca, aż ulegnie zagładzie" (Jeremiasz XLVI, 19) sprawdziła się w całej rozciągłości. Jednak Memfis przeżyło całe wieki chwały, ze szczytowym okresem w czasach panowania VI dynastii, kiedy stanowiło centrum kultu Ptaha. W inskrypcji odnalezionej w Abu Sim-bel, Ramzes II w taki oto sposób zwraca się do boga: "Powiększyłem w Memfis Twój dom, zbudowałem go nie żałując pracy, złota i drogich kamieni..." Poza tym Memfis było również ośrodkiem budowy rydwanów, najważniejszego sektora egipskiego przemysłu wojennego. W centrum miasta musiała kiedyś istnieć cytadela "o białych ścianach", której budowę rozpoczęto za Imhotepa. Żyli tutaj niegdyś i pracowali ludzie wszelkich ras, wyznań i narodowości. |
